Nooit vergeten hoe ridicuul we met zijn allen zijn

Peter van Straaten is dood. Hij was oud, ziek en groot. Maar hij deed altijd klein. Zijn prenten waren in inkt gekrast. Achteloos, zoals het leven zelf. Achteloos zoals iedereen gelooft dat hij het ook zou kunnen.

Idem voor de taferelen. De taferelen van Peter van Straaten waren gewoon. Gewoon zoals in het gewoon van de homo sapiens sapiens. De mens woont in zijn gewoonte. Zijn gewoonte is klein. Zijn geheugen is kort. En zijn inbeelding is groot.

Het maakt van ons allemaal een klassieker. Wij zijn eindeloze varianten op dezelfde grote onbenulligheid. Dat liet Peter Van Straaten zien. Duizenden keren joeg hij een stoet van arrivés door de krant, burgerlijke types, echtgenoten, directeuren, mensen zoals wij zijn, met op het einde altijd dezelfde hortende bombardon.

De wereld heeft een treurig melodietje. Het klinkt zoals de geit in het gedicht van Umberto Saba: Querelarsi ogni altro male, ogni altra vita. Het grote verdriet heeft één voordeel. Het is een klein verdriet omdat we met zovelen zijn.

Enfin, zoveel woorden had Peter van Straaten nooit nodig. Aan een scheve stropdas, een kreukel in de bedsprei of de pennentrek van een mondhoek had hij meer dan genoeg. Zijn werk kwam zonder pretentie. Het is waaraan je de meester kunt herkennen. Die hoeft zich niks aan te meten. Aanmatiging is het oorkussen van de ondermaatse. Peter van Straaten zou de uitspraak in de mond leggen van een stoefer met een grote snor, die zijn hangend geslacht staat te bekijken in de spiegel.

Het is tragisch, maar het is ook komisch. Het is de meest complete humor die bestaat. Peter van Straaten hield zich recht op de trilling tussen de grap en de ellende. Het is in dat moment dat het publiek het muziekje kan herkennen. Het is het muziekje van iedereen. Daarom bood Peter van Straaten ook zoveel troost. Zijn tekeningen waren messcherp, maar nooit waren ze meedogenloos. Peter van Straaten nam geen afstand van de zielige mens. Hij verenigde ons, in onze onderbroek, met ons doorgeslapen kapsel en ons onnozele onvermogen. De beste humor schept geen afstand tussen mensen.

Dat Peter van Straaten niet meer leeft is een groot verlies. Ik zal u zeggen waarom. Er zijn niet veel cartoonisten die lachen met de mens die ze zelf zijn. Veel goedkoper is het om te spotten met de mens die je zelf niet bent. Laat ons Peter van Straaten daarom nog lang gedenken. Om nooit te vergeten hoe ridicuul we met zijn allen zijn.

(eerder verschenen in De Standaard)